కంటెంట్‌కు వెళ్లండి
22, నవంబర్ 2026, ఆదివారం
KVR BRAND
KVR BRAND
కోర్టు తీర్పులు

మృతుడి భవిష్యత్తు అవకాశాలకూ పరిహారంలో చోటివ్వాలి!

CChief Editor10, నవంబర్ 2026, మంగళవారం
మృతుడి భవిష్యత్తు అవకాశాలకూ పరిహారంలో చోటివ్వాలి!

రోడ్డు ప్రమాద బీమా పరిహారంపై హైకోర్టు స్పష్టీకరణ.. యువకుడి మృతి కేసులో రూ.3.85 లక్షల నుంచి రూ.7.14 లక్షలకు పెంపు

రోడ్డు ప్రమాదంలో మరణించిన వ్యక్తి కుటుంబానికి అందించే బీమా పరిహారాన్ని లెక్కించేటప్పుడు, ప్రమాదం జరిగిన నాటికి అతడి ఆదాయాన్నే ప్రాతిపదికగా తీసుకుని సరిపెట్టకూడదని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. భవిష్యత్తులో అతడి ఆదాయం పెరిగే అవకాశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని పేర్కొంది. బాధిత కుటుంబానికి న్యాయబద్ధమైన పరిహారం అందించడంలో భాగంగా భవిష్యత్తు ఆదాయ వృద్ధిని పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సి ఉంటుందని తెలిపింది. ఈ నేపథ్యంలో ఓ యువకుడి మృతి కేసులో దిగువస్థాయి ట్రైబ్యునల్ మంజూరు చేసిన పరిహారాన్ని గణనీయంగా పెంచుతూ హైకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.

రోడ్డు ప్రమాదాల్లో ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారి కుటుంబాలు ఆర్థికంగా నష్టపోకుండా చూడటమే మోటారు వాహన ప్రమాద పరిహార చట్టంలోని నిబంధనల ప్రధాన ఉద్దేశం. కుటుంబానికి సంపాదించి పెట్టే వ్యక్తి మరణిస్తే, అతడిపై ఆధారపడిన వారి జీవనోపాధి దెబ్బతింటుంది. ముఖ్యంగా చిన్న వయసులోనే మరణించిన వ్యక్తి భవిష్యత్తులో సంపాదించే ఆదాయం, కుటుంబానికి అందించే ఆర్థిక తోడ్పాటు వంటి అంశాలను విస్మరించకూడదు. ఈ అంశాన్నే తాజా తీర్పు మరోసారి ప్రాధాన్యంగా ముందుకు తెచ్చింది.

యువకుడి మృతి కేసులో పరిహారం పెంపు

అనంతపురం జిల్లాకు చెందిన ఉదయ్ నాగమునిరెడ్డి (21) హైదరాబాద్‌లోని ఓ ప్రైవేటు సెక్యూరిటీ సర్వీసెస్ సంస్థలో పనిచేసేవారు. 2009 జనవరి 2న అనంతపురం జిల్లాలో జరిగిన రోడ్డు ప్రమాదంలో ఆయన మరణించారు. తండ్రితో కలిసి వెళ్తున్న సమయంలో ట్రాక్టర్-ట్రాలర్ ఢీకొట్టడంతో ఈ ప్రమాదం జరిగినట్లు కథనంలో పేర్కొన్నారు. ప్రమాదంలో యువకుడు అక్కడికక్కడే ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ఈ ఘటనపై పోలీసులు కేసు నమోదు చేశారు. కుటుంబానికి ఆధారంగా నిలవాల్సిన వయసులోనే కుమారుడు మరణించడంతో ఆయన తల్లిదండ్రులు, సోదరుడు పరిహారం కోసం న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించారు. ప్రమాద బీమా కింద రూ.6 లక్షల పరిహారం చెల్లించాలని కోరుతూ మోటారు వాహన ప్రమాదాల పరిహార ట్రైబ్యునల్‌ను ఆశ్రయించారు. కేసును విచారించిన ట్రైబ్యునల్ 2011లో రూ.3.85 లక్షల పరిహారం చెల్లించాలని తీర్పు ఇచ్చింది. అయితే, ఈ మొత్తం తమ కుటుంబానికి జరిగిన నష్టానికి తగినది కాదని భావించిన మృతుడి కుటుంబ సభ్యులు పరిహారం పెంచాలని కోరుతూ 2012లో హైకోర్టులో అప్పీల్ దాఖలు చేశారు.

ఈ అప్పీలుపై విచారణ జరిపిన హైకోర్టు, పరిహారం లెక్కింపులో మృతుడి భవిష్యత్తు ఆదాయ అవకాశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరాన్ని స్పష్టం చేసింది. దిగువస్థాయి ట్రైబ్యునల్ మంజూరు చేసిన రూ.3.85 లక్షల పరిహారాన్ని రూ.7.14 లక్షలకు పెంచుతూ తీర్పు ఇచ్చింది. అంటే, గతంలో నిర్ణయించిన పరిహారంతో పోలిస్తే దాదాపు రెట్టింపు మొత్తాన్ని బాధిత కుటుంబానికి అందించేలా ఆదేశాలు జారీ అయ్యాయి.

ఈ కేసులో మృతుడు నెలకు రూ.4,238 సంపాదిస్తున్నట్లు పరిగణనలోకి తీసుకున్నారు. అయితే, అతడి మరణం కారణంగా కుటుంబం కోల్పోయింది అప్పటివరకు వస్తున్న జీతం మాత్రమే కాదు. అతడు జీవించి ఉంటే ఉద్యోగంలో కొనసాగుతూ సంపాదన పెంచుకునే అవకాశం ఉండేది. వయసు, ఉద్యోగ స్వభావం, భవిష్యత్తులో ఆదాయం పెరిగే అవకాశాలను లెక్కలోకి తీసుకోకుండా పరిహారాన్ని నిర్ణయిస్తే, బాధిత కుటుంబానికి వాస్తవ నష్టానికి తగిన పరిహారం అందకపోవచ్చు. అందుకే భవిష్యత్తు ఆదాయ వృద్ధికి సంబంధించిన అంశానికి ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.

వాహన ప్రమాద పరిహార చట్టం ఏం చెబుతోంది?

భారతదేశంలో రోడ్డు ప్రమాదాల పరిహారానికి ప్రధానంగా మోటారు వాహనాల చట్టం--1988 వర్తిస్తుంది. ప్రమాదంలో మరణం లేదా గాయాలు సంభవించినప్పుడు బాధితులు, వారి కుటుంబ సభ్యులు చట్ట ప్రకారం పరిహారం కోరవచ్చు. ఈ ప్రక్రియలో పరిహార ట్రైబ్యునల్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

ఈ చట్టంలోని సెక్షన్ 166 ప్రకారం, ప్రమాదంలో మరణించిన వ్యక్తి చట్టబద్ధ వారసులు లేదా సంబంధిత అర్హత కలిగిన వ్యక్తులు పరిహారం కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. సెక్షన్ 168 ప్రకారం, విచారణ అనంతరం ట్రైబ్యునల్ న్యాయబద్ధమైన పరిహారాన్ని నిర్ణయించి, ఎవరు చెల్లించాలనే విషయాన్ని నిర్దేశించాలి. సాధారణంగా వాహన యజమాని, బీమా సంస్థ, ప్రమాదానికి బాధ్యుడైన వ్యక్తి పాత్రను కేసు పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పరిశీలిస్తారు. బీమా పరిధి, పాలసీ నిబంధనలు, చట్టపరమైన బాధ్యతల ఆధారంగా చెల్లింపు బాధ్యత నిర్ణయమవుతుంది.

పరిహారాన్ని నిర్ణయించేటప్పుడు ప్రమాదంలో మరణించిన వ్యక్తి వయసు, ఆదాయం, ఉద్యోగం లేదా స్వయం ఉపాధి స్వభావం, కుటుంబంపై ఆధారపడిన వారి సంఖ్య, వ్యక్తిగత ఖర్చులకు మినహాయించాల్సిన మొత్తం, భవిష్యత్తులో ఆదాయం పెరిగే అవకాశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు. వీటితోపాటు వర్తించే న్యాయసూత్రాల ప్రకారం కుటుంబానికి కలిగిన ఆర్థిక నష్టం, అంత్యక్రియల ఖర్చులు, జీవిత భాగస్వామి లేదా కుటుంబ సభ్యులు కోల్పోయిన సహవాసానికి సంబంధించిన పరిహారం వంటి అంశాలనూ పరిశీలిస్తారు. పరిహారం నిర్ణయించడానికి ఒకే స్థిరమైన మొత్తం ఉండదు. ప్రతి కేసులోని వాస్తవాలు, ఆధారాలు, చట్టపరమైన ప్రమాణాల ప్రకారం మొత్తం మారుతుంది.

భవిష్యత్తు ఆదాయానికి 40 శాతం అదనం ఎందుకు?

ప్రమాద పరిహార కేసుల్లో భవిష్యత్తు ఆదాయ వృద్ధిని పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన నేషనల్ ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీ వర్సెస్ ప్రణయ్ సేథి (2017) తీర్పు కీలకమైనది. ఈ తీర్పు ప్రకారం, మరణించిన వ్యక్తి వయసు, ఉద్యోగ స్వభావాన్ని బట్టి అతడి ప్రస్తుత ఆదాయానికి నిర్దిష్ట శాతం అదనంగా చేర్చి భవిష్యత్తు అవకాశాలను లెక్కించాలి.

శాశ్వత ఉద్యోగంలో ఉన్న 40 ఏళ్లలోపు వ్యక్తి మరణిస్తే, వర్తించే న్యాయసూత్రాల ప్రకారం అతడి వాస్తవ జీతానికి 50 శాతం అదనంగా పరిగణించవచ్చు. స్వయం ఉపాధిలో ఉన్నవారు లేదా స్థిర వేతనం పొందేవారి విషయంలో 40 ఏళ్లలోపు వయసుంటే సాధారణంగా 40 శాతం అదనం వర్తిస్తుంది. 40--50, 50--60 ఏళ్ల వయసుల వారికి కూడా ఉద్యోగ స్వభావాన్ని బట్టి వేర్వేరు శాతాలు నిర్దేశించారు. ఇవి అన్ని కేసులకు ఒకే విధంగా వర్తించే నియమాలు కావు; సంబంధిత తీర్పులో నిర్దేశించిన అర్హతలు, వాస్తవాల ప్రకారం అమలు చేయాలి.

ఈ విధానం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశం స్పష్టమే. ఉదాహరణకు, నెలకు రూ.10 వేల జీతం పొందుతున్న 25 ఏళ్ల యువకుడు ప్రమాదంలో మరణించాడనుకుందాం. అతడు ఉద్యోగంలో కొనసాగితే రానున్న సంవత్సరాల్లో జీతం పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఆ అవకాశాన్ని పూర్తిగా విస్మరించి ప్రస్తుత ఆదాయంతోనే పరిహారం లెక్కిస్తే, కుటుంబానికి జరిగిన దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక నష్టాన్ని తక్కువగా అంచనా వేసినట్లవుతుంది. అందుకే వర్తించే నిబంధనల మేరకు భవిష్యత్తు ఆదాయాన్ని కలిపి, వ్యక్తిగత ఖర్చులను మినహాయించి, వయసుకు అనుగుణంగా గుణకాన్ని (మల్టిప్లయర్) ఉపయోగించి పరిహారాన్ని లెక్కిస్తారు.

ఉదయ్ నాగమునిరెడ్డి కేసులోనూ ఈ అంశమే ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. కేవలం రూ.4,238 నెలవారీ ఆదాయాన్ని మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకోవడం కాకుండా, యువకుడి భవిష్యత్తు సంపాదనకు సంబంధించిన అవకాశాలను గుర్తించడం వల్ల పరిహారాన్ని పెంచేందుకు మార్గం ఏర్పడింది. అయితే, ఈ కేసులో పరిహారం పెంపునకు సంబంధించిన అన్ని గణనల వివరాలు క్లిప్పింగ్‌లో పూర్తిగా లేవు. అందువల్ల ప్రతి అంశానికి ఎంత మొత్తం కేటాయించారో నిర్ధారించి చెప్పడం సాధ్యం కాదు.

బాధిత కుటుంబాలకు ఈ తీర్పు ఇచ్చే సందేశం

రోడ్డు ప్రమాదంలో కుటుంబ సభ్యుడిని కోల్పోవడం తీరని విషాదం. ఆ నష్టాన్ని ఏ పరిహారమూ పూడ్చలేకపోయినా, కుటుంబం ఆర్థికంగా కుదేలుకాకుండా చట్టం కొంత రక్షణ కల్పిస్తుంది. ముఖ్యంగా ఉద్యోగ జీవితం ఇప్పుడే ప్రారంభించిన యువకులు మరణించినప్పుడు, వారి భవిష్యత్తు ఆదాయాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవడం ఎంతో ముఖ్యం. ప్రమాద పరిహారం కోసం దరఖాస్తు చేసుకునే కుటుంబాలు మృతుడి ఆదాయ ధ్రువీకరణ పత్రాలు, ఉద్యోగ వివరాలు, వయసు ఆధారాలు, ప్రమాదానికి సంబంధించిన పోలీసు రికార్డులు, వైద్య లేదా మరణ ధ్రువీకరణ పత్రాలు, ఆధారపడిన కుటుంబ సభ్యుల వివరాలను భద్రపరచుకోవాలి. జీతపు స్లిప్పులు, బ్యాంకు ఖాతా వివరాలు, ఉద్యోగ నియామక పత్రాలు అందుబాటులో ఉంటే ఆదాయాన్ని నిర్ధారించేందుకు ఉపయోగపడతాయి. పరిహారం తక్కువగా నిర్ణయించారని భావిస్తే, న్యాయ సలహా తీసుకుని చట్టం అనుమతించే విధంగా అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశాన్ని పరిశీలించవచ్చు.

మొత్తంగా, ప్రమాద పరిహారం లెక్కింపు అనేది ప్రమాద సమయంలో వ్యక్తి ఎంత సంపాదిస్తున్నాడనే ఒక్క అంశానికే పరిమితమయ్యే ప్రక్రియ కాదు. అతడి జీవితానికి, కుటుంబానికి ఉన్న భవిష్యత్తు ఆర్థిక విలువను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి. ఉదయ్ నాగమునిరెడ్డి కేసులో రూ.3.85 లక్షల నుంచి రూ.7.14 లక్షలకు పరిహారం పెరగడం ఈ సూత్రం ప్రాముఖ్యతను చాటుతోంది. ప్రమాద బాధిత కుటుంబాలకు న్యాయబద్ధమైన పరిహారం అందించడంలో చట్టంలోని నిబంధనలతోపాటు న్యాయస్థానాలు నిర్దేశించిన సూత్రాలను సమర్థంగా అమలు చేయడం అత్యంత అవసరం.